De ondraaglijke lichtheid van het bestaan

Wil Hansen zei in de Morgen van 24 december:

… de tragiek van het lot: “Een mens kan nooit weten wat hij wil, omdat hij maar één leven heeft dat hij niet aan zijn voorgaande levens kan toetsen, noch in zijn volgende levens kan herstellen”. De eerste repetitie voor een toneelstuk blijkt meteen ook de première en de laatste voorstelling te zijn. En dus is Tomas veroordeeld tot wat de Oostenrijkse schrijver Thomas Bernard ooit eens heel mooi Daseinsdilettantismus heeft genoemd, levensamateurisme. De eeuwige terugkeer der dingen bestaat niet, maar we moeten tijdens ons leven doen alsof die wel bestaat. Anders wordt elke moraal, elke verantwoordelijkheid zinloos: iedere gebeurtenis, elke handeling is eenmalig en onherhaalbaar. We leggen ons dus als individu eigen regels op, waaraan we ons niet houden of niet kunnen houden. En het grotere lichaam dat de staat is, legt regels op waaraan we ons min of meer houden, of waaraan we ons proberen te ontrekken zodra we kunnen.

En nog, uit de eerste bladzijden van het boek:

Er bestaat geen mogelijkheid om na te gaan welke beslissing beter is, want er is geen vergelijking. Wij maken alles zomaar voor het eerst en onvoorbereid mee, net als een acteur die voor de vuist een stuk speelt. Maar wat kan het leven waard zijn, als de eerste repetitie voor het leven al het leven zelf is? Het leven lijkt daarom altijd op een schets. Hoewel het woord ’schets’ evenmin juist is, want een schets is altijd een ontwerp voor iets, de voorbereiding voor een schilderij, terwijl de schets van ons leven een schets is voor niets, het ontwerp zonder een schilderij. Einmal ist keinmal, herhaalt Tomas het Duitse gezegde. Wat maar één maal gebeurt, hoeft net zo goed helemaal niet te gebeuren. Als we maar één leven mogen leven, hoeven we net zo goed helemaal niet te leven.

De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, geschreven door Milan Kundera. Het was het eerste boek van Kundera dat ik jaren geleden las. De ontdekking van een groot schrijver. Er volgden nog boeken: Afscheidswals, Het boek van de lach en de vergetelheid, Het leven is elders, Lachwekkende liefdes … zijn titels die zo bij me opkomen. Maar nu herlees ik De ondraaglijke lichtheid van het bestaan. En vraag me voor de zoveelste keer af met wie ik me het meest identificeer.

Further reading:

Milan Kundera by Jan ČulÍk (Engels)
Clarifications, Elucidations: An Interview with Milan Kundera (Engels)
Guardian: Milan Kundera (Engels)
Literary Moose Info: Milan Kundera (Engels)
Narcisse et le roman de Kundera (Frans)
Milan Kundera (Spaans)